Tiết Đại Hàn (大寒)
Đại Hàn — «rét lớn» — là tiết khí cuối cùng của vòng 24, rơi vào quãng 20/1: miền Bắc còn trong cao điểm rét, cả nước đã ngập trong nhịp giáp Tết, và ngay sau nó là Lập Xuân mở một vòng mới.
Tên gọi nghĩa là gì
«Đại» (大) là lớn, «hàn» (寒) là rét — nấc đậm của cặp tên bắt đầu từ Tiểu Hàn. Sách cổ giải gộp cả cặp trong một câu: đầu tháng rét còn nhỏ, giữa tháng thì rét lớn.
Đại Hàn đứng cuối vòng 24 tiết khí. Vị trí ấy tự nó là một lời giải nghĩa: rét đến «đại» là rét đã tận, đi hết tiết này là Lập Xuân — vòng mới lại bắt đầu từ đầu.
Sách cổ chép thế nào
月初寒尚小…月半則大矣
Đầu tháng rét hãy còn nhỏ… đến giữa tháng thì rét lớn vậy. (Mục Đại Hàn trong «Tập giải» ghi «giải như tiết trước» — câu định nghĩa dùng chung cho cả cặp Tiểu Hàn – Đại Hàn.)
Trích 《月令七十二候集解》 (Nguyệt lệnh thất thập nhị hậu tập giải) — sách chú giải 24 tiết khí và 72 hầu. Phần dịch là bản dịch của chúng tôi.
Tam hầu — ba chặng năm ngày
Mỗi tiết khí dài khoảng 15 ngày, cổ nhân chia làm ba «hầu», mỗi hầu 5 ngày, đặt tên theo một dấu hiệu của thiên nhiên.
- Hầu 1雞乳 · Kê nhũGà bắt đầu ấp trứng, nuôi con — loài cầm của khí dương, cảm dương khí đã đủ mà sinh nở.
- Hầu 2征鳥厲疾 · Chinh điểu lệ tậtChim săn mồi (ưng, cắt) trở nên dữ tợn, nhanh nhạy cực độ — phải săn ráo riết giữa lúc rét tận cùng.
- Hầu 3水澤腹堅 · Thủy trạch phúc kiênBăng ao hồ đóng cứng tới tận lòng — lúc mới lạnh băng chỉ kết trên mặt, đến đây thì trên dưới đều đặc: điểm tận của khí hàn.
72 hầu là vật hậu quan sát ở lưu vực Hoàng Hà cách đây hàng nghìn năm. Chúng ghi lại cách người xưa đọc thiên nhiên, không phải dự báo cho khí hậu Việt Nam hôm nay.
Ở Việt Nam thì thế nào
Đại Hàn rơi vào khoảng 20–21/1, vẫn nằm trong quãng rét đậm – rét hại tập trung tháng 1–2 của miền Bắc; với mùa đông 2026–2027 được dự báo rét muộn, các đợt rét mạnh nhất năm nay nhiều khả năng rơi đúng quãng Đại Hàn trở đi.
Cảnh «băng đóng tới lòng ao» của tam hậu là cảnh Hoa Bắc; phiên bản Việt Nam của đỉnh rét là những đợt gió mùa làm nhiệt đồng bằng Bắc Bộ tụt sâu, còn núi cao thì sương muối, băng giá phủ trắng — hiện tượng của các tháng 12–2.
Miền Nam giữa mùa khô và bắt đầu bước vào mùa xâm nhập mặn: mùa mưa 2026 ở Nam Bộ kết thúc sớm hơn thường lệ, nên nguy cơ mặn lấn sâu vào đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026–2027 được cảnh báo từ sớm.
Việc nhà nông
Đồng bằng sông Cửu Long đã khép sổ xuống giống đông xuân (hạn chót trước 10/1); mối lo chuyển sang giữ nước ngọt cho các trà lúa ven biển khi mặn bắt đầu lấn — đúng kịch bản mà lịch xuống giống sớm tháng 10 được thiết kế để né.
Miền Bắc: hoa Tết vào chặng cuối — đào, quất về chợ; các nhà vườn canh từng ngày rét/ấm để hoa nở trúng Tết. Đồng ruộng chuẩn bị đổ ải, làm đất cho vụ lúa xuân ngay sau Tết.
Chống rét cho gia súc, mạ và rau màu vẫn là việc chính của trung du, miền núi phía Bắc trong các đợt rét hại — quãng Đại Hàn là đoạn phải cảnh giác nhất.
Sinh hoạt trong tiết này
Đại Hàn thường rơi sát Tết Nguyên đán — quãng cao điểm mua sắm, dọn nhà, về quê. Kế hoạch đi lại nên tính thêm biến số thời tiết: một đợt rét hại hoặc mưa phùn kéo dài đúng tuần giáp Tết là chuyện năm nào cũng có thể xảy ra ở miền Bắc.
Giữ ấm khi du xuân sớm, đặc biệt đêm giao mùa: đây vẫn là đoạn rét sâu, đừng để cái tên «tiết cuối mùa đông» đánh lừa.
Vai trò trong lịch pháp
Đại Hàn là một trung khí (中氣) — trung khí của tháng Sửu, và là tiết khí cuối cùng của vòng 24. Như mọi trung khí, nó tham gia luật tháng nhuận: tháng âm chứa Đại Hàn không bao giờ là tháng nhuận.
Đi hết Đại Hàn là tới Lập Xuân — mốc mở vòng tiết khí mới và cũng là mốc đổi trụ năm của Bát Tự. Người sinh trong quãng Đại Hàn vẫn thuộc năm Bát Tự cũ, dù Tết Nguyên đán có khi đã qua trước đó: ranh năm của Bát Tự là Lập Xuân, không phải giao thừa.
Nguồn: 《月令七十二候集解》 (Ngô Trừng) — bản chữ Hán trên Wikisource · zh.wikipedia.org — 七十二候 · 二十四节气 · vi.wikipedia.org — Tiết khí · Khí hậu Việt Nam · Công dân & Khuyến học + Môi trường & Cuộc sống (dẫn TT Dự báo KTTV quốc gia) — rét đậm tập trung tháng 1–2, mùa đông 2026–2027 rét muộn · Báo Nhân Dân + VnExpress — sương muối, băng giá vùng núi cao Bắc Bộ · VietNamNet + Tiền Phong — mùa mưa Nam Bộ 2026 dứt sớm, cảnh báo xâm nhập mặn mùa khô · Dân Việt (dẫn Cục Trồng trọt & BVTV) — hạn chót xuống giống 10/1; ven biển xuống sớm né mặn. Ngày giao tiết trên trang được tính bằng engine lịch của chieumenh.vn (sai số dưới 15 phút so với bảng thiên văn công bố), quy về giờ Việt Nam.
Muốn xem hôm nay đang trong tiết nào, giờ hoàng đạo và việc nên làm? Xem lịch hôm nay