Tiết Cốc Vũ (穀雨)
Cốc Vũ — «mưa rơi cho hạt cốc» — là tiết cuối cùng của mùa xuân, mốc mưa tăng lên nuôi cây đang lớn trước khi bước sang mùa hạ.
Tên gọi nghĩa là gì
«Cốc» (穀) là hạt ngũ cốc, «vũ» (雨) là mưa. Tên tiết ghép hai thứ lại: mưa của tiết này là mưa nuôi hạt.
Cách giải thích cổ nói rõ hơn: từ sau Vũ Thủy, mạch đất đã cựa dậy; đến đây mưa xuống thì hạt giống trong đất mới thật sự lớn được.
Sách cổ chép thế nào
自雨水後，土膏脉動，今又雨其穀于水也
Từ sau tiết Vũ Thủy, mạch đất màu mỡ đã chuyển động; nay lại có mưa tưới cho hạt cốc.
Trích 《月令七十二候集解》 (Nguyệt lệnh thất thập nhị hậu tập giải) — sách chú giải 24 tiết khí và 72 hầu. Phần dịch là bản dịch của chúng tôi.
Tam hầu — ba chặng năm ngày
Mỗi tiết khí dài khoảng 15 ngày, cổ nhân chia làm ba «hầu», mỗi hầu 5 ngày, đặt tên theo một dấu hiệu của thiên nhiên.
- Hầu 1萍始生 · Bình thủy sinhBèo bắt đầu sinh sôi trên mặt nước.
- Hầu 2鳴鳩拂其羽 · Minh cưu phất kỳ vũChim cưu kêu và rỉa cánh.
- Hầu 3戴勝降于桑 · Đới thắng giáng vu tangChim đầu rìu đậu xuống cây dâu — mốc báo mùa nuôi tằm.
72 hầu là vật hậu quan sát ở lưu vực Hoàng Hà cách đây hàng nghìn năm. Chúng ghi lại cách người xưa đọc thiên nhiên, không phải dự báo cho khí hậu Việt Nam hôm nay.
Ở Việt Nam thì thế nào
Cốc Vũ rơi vào khoảng 19–21/4. Miền Bắc bước hẳn sang kiểu thời tiết ấm nóng, mưa rào và dông bắt đầu nhiều hơn — mùa mưa miền Bắc thường bắt đầu từ khoảng tháng 4–5.
Miền Nam đang ở cuối mùa khô, chờ mùa mưa mở màn vào khoảng tháng 5. Nam Trung Bộ thì ngược hẳn với cả nước: mùa mưa của vùng này tập trung vào tháng 8–12, nên «tiết mưa» giữa tháng 4 không nói gì về khí hậu ở đó.
Đây là tiết cuối của mùa xuân theo lịch tiết khí; tiết kế tiếp, Lập Hạ, mở mùa hạ.
Việc nhà nông
Lúa đông xuân ở Bắc Trung Bộ đang trỗ; ở đồng bằng sông Hồng đang làm đòng và chuẩn bị trỗ trong tháng 5. Đây là quãng cây cần nước nhiều nhất — đúng ý nghĩa cái tên.
Với cây trồng cạn và rau màu, mưa đầu mùa vừa là nguồn nước vừa là rủi ro: mưa lớn kèm dông có thể gây đổ ngã và ngập cục bộ.
Hầu thứ ba của tiết — «chim đầu rìu đậu xuống cây dâu» — thường được hiểu là mốc dâu đã ra lá, tức mốc mở vụ tằm trong lịch nông cổ. Đây là cách đọc quen thuộc của hình ảnh đó, không phải một quy định trong sách lịch.
Sinh hoạt trong tiết này
Mưa rào và dông đầu mùa thường đến nhanh, kèm gió giật và sét — đáng để ý hơn cái nóng đơn thuần.
Nắng bắt đầu gắt dần từ quãng này; che chắn khi ra đường buổi trưa là chuyện thực tế, không phải kiêng kỵ.
Vai trò trong lịch pháp
Cốc Vũ là một trung khí, khép lại mùa xuân trong lịch tiết khí. Nó không mở tháng Bát Tự nào.
Sau Cốc Vũ 15 ngày là Lập Hạ — một trong bốn tiết «Lập» đánh dấu bốn mùa (Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông).
Nguồn: 《月令七十二候集解》 (Ngô Trừng) — bản chữ Hán trên Wikisource · zh.wikipedia.org — 七十二候 · 二十四节气 · vi.wikipedia.org — Tiết khí · Khí hậu Việt Nam · Báo Nhân Dân — hướng dẫn thời vụ vụ đông xuân 2025–2026 · vi.wikipedia.org — Khí hậu Việt Nam (mùa mưa theo miền). Ngày giao tiết trên trang được tính bằng engine lịch của chieumenh.vn (sai số dưới 15 phút so với bảng thiên văn công bố), quy về giờ Việt Nam.
Muốn xem hôm nay đang trong tiết nào, giờ hoàng đạo và việc nên làm? Xem lịch hôm nay