Tiết Xuân Phân (春分)

«Phân» (分) là chia đôi. Cái tên nói tới hai lần chia: chia đôi mùa xuân (Xuân Phân nằm đúng giữa Lập Xuân và Lập Hạ), và chia đôi ngày đêm (ngày và đêm dài gần bằng nhau).

Vì cả hai nghĩa cùng đúng nên đây là một trong những tiết khí ít bị hiểu sai nhất.

Xuân Phân rơi vào khoảng 20–21/3. Từ ngày này trở đi, ở Bắc bán cầu — tức toàn bộ Việt Nam — ngày sẽ dài hơn đêm, và chênh lệch tăng dần cho tới Hạ Chí.

Miền Bắc vẫn còn nồm ẩm nhưng đã xen những ngày hửng nắng ấm; nền nhiệt nhích lên rõ. Miền Nam đang ở đỉnh nắng nóng của mùa khô.

Một điều đáng nói cho người ở gần xích đạo: càng về phía Nam, chênh lệch ngày–đêm trong năm càng nhỏ, nên «ngày dài bằng đêm» ở TP.HCM là chuyện gần như quanh năm, không đặc biệt như ở phương Bắc.

Lúa đông xuân miền Bắc đang đẻ nhánh rộ và chuẩn bị làm đòng — giai đoạn cần nước và dinh dưỡng ổn định nhất của cả vụ.

Nắng ấm lên và ngày dài hơn cũng là tín hiệu cho vụ rau màu xuân hè: nhiều loại cây ưa ấm được xuống giống từ quãng này.

Ngày dài dần ra là một mốc dễ nhận thấy trong sinh hoạt: trời sáng sớm hơn và tối muộn hơn, giờ giấc ngủ nghỉ thường tự trôi theo.

Thời tiết chuyển giao — sáng lạnh, trưa nóng — nên chuyện mặc nhiều lớp áo và cởi bớt trong ngày là hợp lý hơn mặc cố định.

Xuân Phân là một trung khí, không mở tháng Bát Tự nào.

Nhưng nó có một vai trò kỹ thuật lớn hơn mọi tiết khác: kinh độ hoàng đạo 0° — mốc dùng để định nghĩa cả 24 tiết khí — chính là điểm Xuân Phân. Mọi con số kinh độ trong bảng tiết khí (315°, 330°, 15°…) đều đo từ đây. Nói cách khác, Xuân Phân là gốc tọa độ của hệ.

Từ Xuân Phân đếm tới ngày thứ 15 là tiết Thanh Minh — quan hệ này cố định hằng năm.